Các bậc Thượng sư Truyền thừa Drukpa kêu gọi hành động vì khí hậu khi dãy Himalaya oằn mình gánh chịu lũ lụt

Dưới sự điều phối của Smithu Ghising Tamang, Đức Nhiếp chính vương Drukpa Thuksey Rinpoche và Tiến sĩ Tashi Dorji thảo luận về chủ đề "Biến đổi khí hậu vùng Himalaya: Kết nối Khoa học, Phật giáo và Khả năng phục hồi" tại tự viện Druk Amitabha Mountain, Kathmandu

Trong khi các nhà lãnh đạo thế giới đang nhóm họp tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ để tham dự Hội nghị Biến đổi Khí hậu của Liên Hợp Quốc lần thứ 31 (COP31), hàng trăm bậc thượng sư, tăng ni và phật tử thuộc Truyền thừa Drukpa đã tề tựu tại Kathmandu vào ngày hôm qua để thảo luận về một mối đe dọa vốn đang làm thay đổi cuộc sống tại dãy Himalaya: biến đổi khí hậu.

Hội đồng Drukpa Thường niên lần thứ 11 (ADC) là một sự kiện rất khác biệt so với COP31 (diễn ra từ ngày 9 đến ngày 20 tháng 11). Tuy nhiên, cả hai đều có chung một mối quan tâm: làm thế nào để biến các cam kết về khí hậu thành hành động thiết thực chạm tới các cộng đồng miền núi.

Thời điểm diễn ra hội nghị thật khó có thể làm ngơ. Vào tháng 8 vừa qua, một trận lũ quét ở biên giới Nepal - Trung Quốc đã càn quét xuống các thung lũng Bhote Koshi và Trishuli ở huyện Rasuwa, phá hủy nhiều cầu cống, đường sá, các dự án thủy điện và ảnh hưởng đến những người hành hương đang trên đường tới núi Kailash. Số người thiệt mạng được báo cáo có nhiều con số khác nhau, nhưng hàng trăm người đã tử vong và nhiều người khác vẫn đang mất tích. Các nhà khoa học tại Trung tâm Phát triển Miền núi Tổng hợp Quốc tế (ICIMOD) chỉ ra rằng nguyên nhân kích hoạt có khả năng cao là do một trận lở băng đá.

Lời cảnh báo của riêng Bhutan

Chưa đầy hai tuần trước, Bhutan cũng đã phải nhận lời cảnh báo của riêng mình. Vào đêm ngày 29 tháng 10, một trận lũ quét do vỡ hồ băng (GLOF) từ hồ Shintaphu ở Laya, huyện Gasa, đã đổ dòng nước lũ xuống sông Mo Chhu. Trận lũ đã cuốn trôi các cơ sở vật chất tại Gasa Tshachu - một trong những suối nước nóng nổi tiếng nhất Bhutan - và làm hư hại một đoạn đường cao tốc Punakha - Gasa.

Không có thiệt hại về người do khu vực này đã được sơ tán từ trước, nhưng những người chăn thả gia súc lại kém may mắn hơn: các báo cáo cho biết ít nhất 128 con bò yak và 12 con ngựa đã bị chết. ICIMOD ước tính hồ này đã chứa từ 6 đến 7 triệu mét khối nước trước khi bị vỡ. Cảnh báo lũ lụt đã được ban hành ở bên kia biên giới tại Ấn Độ, nơi hàng nghìn người đã phải sơ tán.

Đây là lần thứ hai trong vòng năm năm khu suối nước nóng Tshachu bị cuốn trôi. Một trận lũ quét vào tháng 8 năm 2021 từng cuốn phăng các hồ tắm, cầu và các công trình bê tông tại đây.

Một trang trại điện mặt trời thuộc thị trấn Punakha, Bhutan, bị nước lũ phá hủy vào sáng 30/10 (Nguồn: VnEpress)

Một mối đe dọa khác đang rình rập ở Lunana, nơi con đập băng tích (moraine) mỏng manh ngăn cách hai hồ Thorthomi và Raphstreng đang có nguy cơ bị vỡ. Nếu con đập này sụp đổ, một trận lũ vỡ hồ băng kết hợp có thể giải phóng lượng nước ước tính lên tới 53 triệu mét khối, gấp khoảng tám lần lượng nước của trận lũ Shintaphu.

Nepal và Bhutan đã cùng đề xuất một chương trình nghị sự riêng tại COP31 về miền núi và biến đổi khí hậu, nhằm tìm kiếm sự chia sẻ dữ liệu vệ tinh, giám sát các hồ băng và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm xuyên biên giới mạnh mẽ hơn.

Tại một cuộc họp báo vào tối hôm qua với chủ đề "Độ cao lớn, rủi ro cao: Các quốc gia miền núi ở tuyến đầu khí hậu", các quan chức cấp cao từ Bhutan, Nepal, Sáng kiến Khí hậu Băng quyển Quốc tế và ICIMOD đã cảnh báo rằng các dòng sông băng đang sụp đổ và mục tiêu giới hạn mức tăng nhiệt đang tuột khỏi tầm tay, buộc các cộng đồng miền núi phải gánh chịu hậu quả. COP31 sẽ mang lại kết quả gì vẫn còn là một câu hỏi bỏ ngỏ.

Đối với Truyền thừa Drukpa, nơi có các cộng đồng trải rộng khắp Bhutan, Nepal, Ấn Độ và nhiều nơi khác, những sự kiện này không hề trừu tượng. Chúng chính là bức tranh phản ánh thế giới mà các tín đồ của truyền thừa đang sinh sống.

Lòng từ bi trong hành động

Đối với Truyền thừa, bảo vệ thiên nhiên không phải là một phong trào mới mẻ. Điều này bắt nguồn từ giáo lý nhà Phật về lòng từ bi và sự tương tức (tính kết nối lẫn nhau) của vạn vật.

"Chăm sóc mẹ thiên nhiên là một trong những pháp hành cao quý nhất của Phật giáo," Đức Nhiếp chính vương Drukpa Thuksey Rinpoche, bậc lãnh đạo tinh thần đáng kính và là Nhiếp chính vương của truyền thừa Drukpa Kagyu, chia sẻ. "Lòng từ bi không chỉ được thể hiện qua việc cầu nguyện và thiền định, mà còn qua những hành động tôn trọng môi trường và yêu thương mọi loài chúng sinh trong đời sống hằng ngày của chúng ta."

Ngài Thuksey Rinpoche - người đã hoàn thành bằng thạc sĩ Triết học Phật giáo tại Đại học Phật giáo Tango - đã cùng Tiến sĩ Tashi Dorji, chuyên gia cao cấp về đồng cỏ tại ICIMOD, tham gia phiên thảo luận với chủ đề "Biến đổi khí hậu vùng Himalaya: Kết nối Khoa học, Phật giáo và Khả năng phục hồi" vào ngày hôm qua.

"Trách nhiệm với môi trường không phải là hành động trồng một cái cây rồi thôi; nó phải trở thành một lối sống. Sống giản dị, tiết kiệm điện nước, giảm thiểu rác thải nhựa và giáo dục trẻ em về biến đổi khí hậu đều là những biểu hiện của lòng từ bi, tình yêu thương và sự tôn trọng," Ngài nói.

Xuất thân từ Ladakh - một trong những khu vực dễ bị tổn thương nhất bởi biến đổi khí hậu trong vùng - Ngài Thuksey Rinpoche đã tận mắt chứng kiến biến đổi khí hậu tác động đến đời sống, sinh kế và cảnh quan khắp vùng núi này. Các hoạt động của Ngài kết nối giáo dục, bồi dưỡng lãnh đạo trẻ, bảo tồn thiên nhiên và phúc lợi động vật, bao gồm Trường Druk Padma Karpo từng đoạt nhiều giải thưởng, Học bổng Naropa dành cho các nhà lãnh đạo trẻ và tổ chức Live to Rescue Ladakh chuyên cưu mang động vật bị bỏ rơi.

Các Ni sư Kung Fu

Gương mặt tiêu biểu nhất cho sự dấn thân phụng sự xã hội của Truyền thừa chính là cộng đồng các Ni sư Kung Fu - những người đang đăng cai tổ chức hội nghị năm nay tại tự viện Druk Amitabha Mountain, ngôi ni viện nằm trên đỉnh đồi nhìn xuống Thung lũng Kathmandu.

Nổi tiếng quốc tế với tài năng võ thuật, các ni sư còn được ghi nhận qua các hoạt động bảo vệ môi trường, bình đẳng giới, cứu trợ thiên tai và phục vụ cộng đồng. Các sư cô đã tham gia công tác cứu trợ sau trận động đất năm 2015 cũng như các thảm họa sau đó tại Nepal, bao gồm cả các trận lũ lụt trong năm nay.

Chư ni Kungfu và hạnh nguyện bảo vệ môi trường

Tại lễ khai mạc hội đồng, cùng với Giáo hội Phật giáo Việt Nam và tổ chức Live to Love, các ni sư đã đóng góp 114.000 USD cho công tác cứu trợ lũ lụt tại Nepal. Truyền thừa có mối liên kết mật thiết với Giáo hội Phật giáo Việt Nam, với phái đoàn tham dự hội đồng lần này do Thượng tọa Thích Thanh Phong dẫn đầu.

Khoa học, Phật giáo và các cộng đồng

Hội nghị diễn ra tại một quốc gia vừa phải hứng chịu những trận lũ lụt tàn khốc chỉ vài tháng trước. Vùng Hindu Kush Himalaya — khu vực trải dài qua tám quốc gia và thường được mệnh danh là "tháp nước của châu Á" — lưu giữ những trữ lượng băng tuyết khổng lồ cung cấp nguồn nước cho các hệ thống sông lớn. Hàng triệu người dân ở vùng hạ lưu phụ thuộc vào nguồn nước này để sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và tạo ra năng lượng. Nhiệt độ tăng cao, lượng mưa thay đổi thất thường và tốc độ tan chảy băng nhanh chóng đang gây áp lực nặng nề lên hệ thống này; đồng thời, các hồ nước hình thành phía sau những dòng sông băng đang lùi dần - như hồ Shintaphu - làm gia tăng mối nguy hiểm bất ngờ bên cạnh mối đe dọa âm ỉ về tình trạng khan hiếm nước.

Tiến sĩ Tashi Dorji cho biết những biến đổi này vượt xa phạm vi của việc băng tan. "Chúng ta đang chứng kiến sự thay đổi về lượng tuyết rơi, nguồn nước sẵn có, rừng, đồng cỏ và sinh kế của người dân miền núi. Những thay đổi này có mối liên hệ mật thiết với nhau," ông nhận định. "Khoa học giúp chúng ta hiểu rõ chúng, lường trước rủi ro và tìm ra giải pháp."

Tuy nhiên, ông nói thêm rằng chỉ riêng khoa học thôi là chưa đủ. "Chúng ta cũng cần trân trọng những tri thức và giá trị mà các cộng đồng miền núi đã đúc kết qua nhiều thế hệ. Khoa học có thể giúp chúng ta hiểu chuyện gì đang xảy ra, trí tuệ Phật giáo có thể định hướng cách chúng ta ứng phó, và chính các cộng đồng được trao quyền phải chuyển hóa cả hai điều đó thành hành động."

Vượt qua mọi biên giới

Không một chính phủ nào có thể đơn độc giải quyết những thách thức này. Trận lũ Shintaphu đã tràn từ Bhutan sang Ấn Độ, còn trận lũ Rasuwa bắt nguồn từ gần biên giới Nepal - Trung Quốc. Những giải pháp ứng phó hiệu quả đòi hỏi sự hợp tác xuyên biên giới và liên ngành.

Chư Tăng Ni Truyền thừa Drukpa tại Hội đồng Drukpa Thường niên lần thứ 11 (2026)

Được thành lập vào năm 2009, Hội đồng Drukpa Thường niên (ADC) theo truyền thống vốn tập trung vào giáo lý Phật giáo, thực hành tâm linh và thắt chặt mối liên kết trong nội bộ Truyền thừa. Việc đặt hành động vì khí hậu làm trọng tâm của kỳ hội nghị năm nay không phải là đi chệch khỏi tôn chỉ ban đầu, mà là sự mở rộng lòng từ bi tới muôn loài động vật, các hệ sinh thái và thế giới tự nhiên.

Trong khi thế giới đang tranh luận về hành động khí hậu tại Antalya, hội nghị tại Kathmandu là một lời nhắc nhở rằng sự thay đổi cũng phải bắt đầu từ chính các cộng đồng, từ những lựa chọn của mỗi con người và trách nhiệm mà họ gánh vác đối với thế giới tự nhiên.

(Biên soạn: Rinzin Wangchuk)